Czy tylko Spartanie polegli?

Pospieszam z moja wersją odpowiedzi: poległ też Zack Snyder, reżyser i scenażysta ‚300‚. Poległ w w tym sensie, że za kilkanaście miesięcy o tym filmie będą pamiętać wyłącznie fani komiksu F.Millera oraz księgowy wytwórni filmowej. Ten ostatni być może nawet będzie ukontentowany.

300, poster


Blue boxowe dzieło Snydera pokazuje wyśmienicie dylematy, jakie napotykają filmowcy chcący w medium filmowym odzwierciedlić rysunki komiksowe. Muszą oni stanąć twarzą w twarz ze Scyllą kultowego dzieła komiksowego (obrazkowego) i Harybdą współczesnej techniki filmowej. Blue box rządzi i dzieli, buduje i zabija. W pewnym sensie dylemat, o którym mówię polega na tym, jak skutecznie dziełu dwuwymiarowemu nadać nieskończenie wiele wymiarów filmu.
To oczywiście uproszczenie, ale może służyć jako adekwatna ilustracja.
W moim przekonaniu Snyder w tym aspekcie poniósł porażkę: na ekran przeniósł komiks niemal dosłownie dodając tylko dźwięk. To za mało. O ile komiks jako dzieło specyficzne – opierające się na syntezie i skrócie – broni się i to jest jego właśnie jego siła, to realizacja tego w formie filmu przynosi dzieło płaskie, rytualne, schematyczne i zwyczajnie nie interesujące.
Taki w moich oczach jest film ‚300’.
A mogło być tak dobrze…
Krępującą sztywność konwencji przyjętej przez Snydera widzę boleśnie w samym aktorstwie. Zarówno Gerard Butler jako Król Sparty Leonidas, czy Lena Headey grająca królową Gorgo, niemiłosiernie męczą się chcąc tchnąć w swoje postacie choćby iskrę życia. Ale udaje się to raczej w ilościach śladowych. Efekt jest dość pożałowania godny, bo nieuprzedzony widz ogląda jedną wielką scenę batalistyczną, którą jest film Snydera, ale nie zrozumie, o co toczy się walka i jaki jest sens dramatu (o ile w ogóle słowo ‚dramat’ ma w przypadku tego filmu właściwe zastosowanie). Aktorzy wypowiadają kwestie z Wielkimi Słowami, ale brzmi to całkiem niewiarygodnie – my in nie wierzymy. Nie widać przecież w filmie niczego, co pozwalałoby przekonująco pokazać, że oglądamy starcie opartej na podbojach tyranii Kserksesa z osamotnionymi obrońcami wolności ze Sparty. Jest dokładnie przeciwnie – przecież oglądamy starcie dwóch ustrojów niewolniczych. Kserkses ma posmak kosmopolitycznej dekadencji Wschodu, a Sparta to militarystyczne społeczeństwo kastowe. Pozostaje jedynie prężyć blueboxowe muskuły.
Pod pewnym względem ‚300’ realizuje to, czego się po nim można było spodziewać – opiera się na mitologii i archetypach. Ale tylko: ‚opiera się‚ – on ich nie generuje, nie tworzy. Tę jego jałowość łatwo dostrzec, jak zestawimy go z innym dziełem mito-twórczym – Galdiatorem (2000) Ridleya Scotta. Zresztą Snyder usiłuje stylizować ‚300’ na modłę wspomnianego filmu – zwracam uwagę choćby na powracający motyw muzyczny niemal cytujący Lisę Gerard. Po obejrzeniu Gladiatora można słusznie mieć wrażenie, że oto uczestniczyliśmy w opowiadaniu jakiejś istotnej i ciekawej opowieści. Po oglądnięciu ‚300’ mamy wrażenie, iż oglądnęliśmy ledwie ekranizację komiksu.
Zatem Syndera nie było stać na stworzenie dzieła poruszającego. Takiego, które zostaje w pamięci z jakichś ciekawych powodów. Zgoda: ‚300’ to sprawna, z ruchomymi obrazkami realizacja komiksu pokazującego beznadziejną walkę herosów, kiedy widzowi krew chlupie w butach. Ale nic ponad to.
Pustkę tego filmu widać też w groteskowej niekonsekwencji – opowiada nam się historię heroiczną, ale Snyder nie mógł powstrzymać się przed paroma hollywódzko dowcipnymi wtrętami, które miały na widowni wywołać śmiech. Efekt był jednak przeciwny: widz jest bardziej zdezorientowany, niż rozbawiony. Bowiem albo idziemy w poważny, koturnowy i propagandowy klimat i konsekwentnie go realizujemy, albo usiłujemy puszczać oko do widza. W tego typu kinie nie można stać okrakiem na barykadzie. Wybornie zrozumiał to choćby Robert Rodriguez realizując Sin City.
Jedno jest jednak pewne: efektowna i efekciarska rozrywka. Być może jej poziom jest raczej niski, ale jest co oglądać. Nie czuję się na siłach oceniać, czy Snyder popsuł, czy nie kultowy komiks mistrza Millera. Miller bezpośrednio współpracował przy ‚300’, więc być może trzeba przyjąć, iż dzieło Snydera ma jego błogosławieństwo. Jednak jako film, który mógłby zyskać sobie trwalsze miejsce w kinematografii ‚300’ zawodzi. Nie wykazuje własnej autonomicznej siły przetrwania.

One thought on “Czy tylko Spartanie polegli?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *